Osmanlı tarihi boyunca şehzadelerin evlenme ve boşanmalarında farklı usuller takip edildi. Kuruluş döneminde farklı, yıkılışa doğru daha farklı bir politika izlendi. Şehzadeler, ilk dönemlerde ileri gelen yerli aile kızları ve yabancı hanedanların kızlarıyla evlenirlerdi.Hıristiyan bir kızla ilk evliliği yapan şehzade, Orhan Bey oldu. Yarhisar’ı ele geçiren Osman Bey, oğluna burayı yöneten Tekfur ’un kızı Nilüfer Hatun’u aldı. Daha sonraki yıllarda Anadolu’daki Müslüman beyliklerin kızlarıyla evlilik yapan şehzadeler oldu. I. Murat’ın oğlu Yıldırım Bayezid Germiyanoğlu’nun kızı Devletşah ile ve II.Murad’ın oğlu Mehmed de Dulkadiroğlu Süleyman Bey’in kızı Sitti Hatun ile evlendiler. Orhan Bey, Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmet, II. Murad, Fatih ve II. Bayezid padişah olduktan sonra Bizans ve Sırp hanedanına mensup prensesleri yahut Anadolu Türk Beylerinin kızlarını tercih ettiler.

XVI. Yüzyıldan itibaren Padişah ve şehzadelerin Türk kızlarıyla evlenme usulü, ortadan kalkmaya başladı, cariyelerle evlilik dönemi geldi. Bu dönemden saltanatın kaldırılmasına kadar ki dönemde çok az istisna ile bütün padişahlar cariyelerle evlendiler. Cariyelerle evlenme usulünün yerleşmesinde Fatih zamanından itibaren Devşirme kökenlilere sarayda ve devlet yönetiminde ağırlık verilmeye başlanmasının etkisi vardı.

XVII. yüzyılda, Kafes sistemindeşehzadelerin evlenme ve çocuk sahibi olmaları yasaklandığından bir şehzade ancak tahta çıktıktan sonra evlenebilmekteydi.

XIX. Yüzyılın ortalarından itibaren Kafes sistemindeki gevşemeyle birlikte şehzadelerin evlenmelerinde de değişim yaşandı. Şehzadeler artık tahta çıkmadan evlenmeye, çoluk çocuk sahibi olmaya başladılar. Evlilikler hâlâ cariye kökenli kızlarla yapılmaktaydı.

1909’da ülkede köleliğin tamamen yasaklanması, evlilik yapılacak adayların kimliğinin sorgulanmasına yol açtı. Yasak, bir taraftan şehzadelerin tercihlerini etkilerken diğer yandan da çok eşlilik yapılması konusunun tartışılmasına neden oldu. Bütün bunlara ilave olarak Osmanlı tarihinde ilk kez şehzade evliliklerinin yapılma usulü yazılı hale getirildi.

II.Meşrutiyet’in ilanı, eski usullerin devamı konusunda bir takım sorunlar yarattı. Her sahada olduğu gibi hanedanda da bu dönemde önemli değişiklikler meydana geldi. Hürriyet, uhuvvet, adalet, müsavat sloganları ve söylemleri arasında kölelik, 1909 yılında kesinlikle yasaklandı.

Köleliğin yasaklanması, şehzade iken evlenebilme serbestîsi kadar olmasa da hanedanın erkek üyelerinin evlilik hayatlarıyla ilgili yeni ve köklü bazı gelişmelerin habercisiydi. Yasak, şehzade evliliklerinin nasıl olacağı, olması gerektiği gibi hususları da gündeme getirdi.

Şehzadelerin Avrupa’daki prensler gibi kendilerine denk kimselerin kızlarıyla evlenmeleri önerildi. Soyun, ilimde önemli bir yerinin olduğu, Avrupa hükümdar ailelerinin buna çokönem verdikleri böyle olmazsa bu evlilikten doğan çocuğun kral olamayacağı gerekçe gösterildi.

II. Meşrutiyet dönemindeki yasal düzenlemelere kadar normalde şehzadelere evlenecekleri kızlar eski usulle temin edilirdi. Sarayda “hanım” diye tabir edilen şehzade eşleri, küçükken saraya alınırlar özel terbiye ve tahsil görürlerdi. Bazen sarayda yetişmediği halde güvenilir saray görevlilerinin kızları, şehzadelere layık olabilecek vasıflara sahiplerse gelin olarak alınabilirlerdi. II. Meşrutiyetten sonra sarayda yetişen cariye kökenli kızların yerine Mısır Hidiv ailesi, asker kökenliler ve üst düzey sivil memurlar ile Osmanlı hanedan kızları tercih edilmeye başlandı.

Hazırlanan Hanedan Nizamnamesiyle şehzadelerin evlenmeleri padişah iznine bağlandı. Padişah da konuyu meclise götürecek, meclisin izni olursa şehzade evlenebilecekti. Nizamname şehzadelerin kendi başlarına ve dengi olmayanlarla evlenmesini engellenmeye yönelikti.şehzadelerin nikâhı, şer’î usullere göre Şeyhülislam tarafından kıyılacaktı.

Kaynaklar

Kırpık, Cevdet. Şehzade Evliliklerinde Değişim.Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi.2009. http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/19/1586/sayi1586.pdf (ET:11/07/2017)

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol

Eğitim ve Ögretim Eğitim ve Ögretim