Matematiği çok yanlış tanımışız

Sınavdan 99 aldığı için ağlayanları saymazsak, pek çoğumuzun okul hayatı boyunca en sevdiği ders 'boş ders'ti. Hele bir de boş geçen ders matematikise sevgimizin beşe ona katlaması ihtimal dahilindeydi. Sözümüz 'çalışkanlar kümesi'nden dışarı fakat eğitim hayatı boyunca çoğumuzun yıldızı bir türlü barışmadı matematikle, bu çok net. Alfalar, betalar havada uçuşurken, limit almış başını sonsuza giderken, x'ler birbirini götürürken tahtaya boş gözlerle bakanların elinde hep sıfır kalıyor, imdadımıza ise şu klişe yetişiyordu: "Hocam bunlar gerçek hayatta ne işimize yarayacak yeaaa?" Okul bitip iş hayatına girince rahatlayacak, 'matematikle doğrudan ilişkili' bir işimiz olmaması halinde ise iyiden iyiye gevşeyecek, sağda solda okuldayken matematikte ne kadar kötü olduğumuzdan matah bir şeymiş gibi bahsedecektik. Ama galiba derinlerde bir yerde bundan azıcık utanıp sıkıldığımızı kimseye bahsetmesek bile kendimize itiraf edecektik. Çünkü bu matematik denen meretin peşimizi bırakacağı yoktu. Basit para üstü ya da döviz çevirisi hesapları yaparken duraksamaya 'abi sen ne biçim işletmecisin' lafını yiyecektik mesela. Üstelik matematikle ilgili bilinen her bir özel bilginin karizma hanesine puan kazandırdığı su götürmez bir gerçekti.

Profesör Tony Crilly de bu gerçekten yola çıkarak 'Gerçekten Bilmemiz Gereken 50 Matematik Fikri' kitabını kaleme aldı. Aslında kitap, tüm dünyada bir milyondan fazla satan bir serinin parçası. Aynı konseptle yazılmış fizik, felsefe ve sanat kitapları da var. Domingo Yayınları tarafından Türkçeye kazandırılan serinin son çıkan kitabı ise matematikle ilgili olanı. Crilly, açık açık söylemiş: "Artık okuldayken matematikte ne kadar kötü olduğunuzdan matah bir şeymiş gibi bahsetmekten sıkıldıysanız, 'Gerçekten Bilmeniz Gereken 50 Matematik Fikri', büyüleyici bir evrene giriş için harika bir fırsat." Crilly, Middlesex Üniversitesi Matematik Bilimleri Bölümü'nde okutmanlık yapan bir akademisyen. Araştırmalarının temelini ise matematik tarihi oluşturuyor. Yazdığı kitaplar da genelde matematiğin sosyal yönüne işaret eden türden. Ünlü İngiliz matematikçi Arthur Cayley'in biyografisini kaleme alan Crilly'nin Türkçeye çevrilen bir başka kitabı da 'Büyük Sorular: Matematik'

Sıfırın icadıyla cisimsiz hiçlik ikametgah kazandı

Crilly'nin 50 Matematik Fikri adlı kitabı konuya sıfırdan başlayarak 'sıfır'dan başlıyor. Yani 0'ın tarihinden. Genel olarak az çok bilgi sahibi olduğumuz matematiksel kavramlara farklı bir bakış sunan kitapta sıfır'la ilgili de ilginç bilgiler var. Bir sepette bulunan elmaların her bir adedi için semboller bulunurken sepette hiç elma bulunmaması, uzun dönem herhangi bir sembolle belirtilmemiş. Yani sepette üç elma var, dört elma var demek gayet doğalken, kimsenin aklına 'sepette sıfır elma var' demek gelmemiş. Hiçliği gösteren bir simgenin kullanılmaya başlanması bundan binlerce yıl önceye dayanıyor. Sıfırı bir sayı olarak ilk kullanan kişi Hintli matematikçi Brahmagupte. Bir sayı olarak ele alınmasından kasıt, pozitif bir sayıyla sıfırın toplamı aynı pozitif sayı, sıfırla sıfırın toplamının yine sıfır olması kuralını zikretmesi. Sıfıra bu şekilde yaklaşan Hint-Arap sayı sisteminin Batı'ya ayak basması ise 1202 yılını bulmuş. Peki sıfır ne işe yarar? Crilly'ye göre sıfır olmazsa bilim de olmazdı. Nasıl yani diye soranlara; sıfırıncı boylam, sıfır derece sıcaklık, sıfır enerji terimlerini hatırlatmak yeterli sanıyoruz.

Sıfır bahsini kitapta yer alan 19. yüzyıl Amerikan matematikçisi Halsted'in sözüyle kapatalım: "Sıfırın icadı cisimsiz hiçliğe bir ikametgah ve bir isim, bir görünüş, bir simge vermekle kalmayıp; faydalı bir güç kazandırmış. Bu da bağrından çıktığı Hint ırkının bir özelliği."

Roma rakamları iyi de işlemi kötü

Gelelim matematiğin en zevkli taraflarından birine: Roma rakamları. Romalıların kullandığı onluklar (I, X, C ve M) ve bunların yarıları olan (V, L, D) simgelerin bir araya getirilerek oluşturulmayacak sayı yoktu. Bir görüşe göre I, II, III, IIII parmaklarımızın, V ise elimizin görünüşünden ortaya çıkmış. İki V'nin (veya iki elin) birleştirilmesinden X yani 10 sayısı elde edilmiş. C harfi Latince yüz demek olan centumdan, M ise bin demek olan mil'den geliyormuş. Roma rakamları afilli görünse de bunlarla işlem yapmak hiç kolay değil. İsterseniz bir deneyin. Zar zor aramızı düzelttiğimiz matematikten daha da soğumamak adına bu estetik rakamların saat kadranlarında kalması şimdilik en iyisi.

Değeri yeterince bilinmeyen 'Pi'

Şimdi sıra matematikteki sayıların 'en ünlüsü' olan Pi'de. Crilly'nin 'eğer sayı oscar'ları olsaydı, ödülü her sene pi alırdı' diye bahsettiği şu 'değeri yeterince bilinmeyen' sayıya. Kimdir bu pi? Crilly'nin ifadesiyle tanıtalım: "Bir dairenin çevresinin uzunluğunun, çapına oranı her daire için aynıdır. Ve bu oran 3,141592.... diye devam eden pi'dir." Aslında böyle anlatınca gayet de sempatik bir arkadaş gibi gelmedi mi size de? Dairenin alanını hesaplarken başvurduğumuz bu ünlü sayının bu kadar basamağını bilmek önemli mi peki? Geniş kitleler için durum şu olsa gerek: "Sonsuza kadar devam etse kılım kıpırdamaz" ama Crilly'ye göre durum farklı. Bilgisayarların limitlerini test etmede kullanılan bu hesaplamalar, bir grup çılgın matematikçinin fantazisi olmayacak kadar önemli. Üzerine filmlerin bile çekildiği Pi ile ilgili tarihteki en garip olay ise ABD'de Indiana eyalet meclisinin pi'nin değerini kararname ile belirleme girişimi. Olay, Dr. E. J. Goodwin'in pi'yi daha kullanılabilir hale getirmek adına yaptığı tasarı sonucu yaşanır. Tasarı reddedilir ama biz pi'yi 3,14'te sabitlemeye devam ederiz.

Kitapta 'Sonsuzluk ne kadar büyüktür?', 'Neden dakikada 60 saniye var?', 'Bir kelebeğin kanat çırpışı gerçekten de dünyanın diğer ucunda fırtınaya sebep olabilir mi?' sorularının cevapları bile var. Kitapta İslam bilgini El-Harezmi tarafından bulunan cebirin sınavlarda karşımıza çıkan problemleri çözmek için kağıt kenarındaki boşlukları x'lerle y'lerle doldurmamızdan başka bir şey olmadığını ve daha birçok şeyi öğrenirken matematikle ilgili 'tanısaymışız iyi biriymiş aslında' hissi oluşabilir.

\"Zaman\"
 

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol

Eğitim ve Ögretim Eğitim ve Ögretim