Öğretmen Diyarı

Disiplin, örgütlenmiş bir toplulukta veya bir kurumda, gerek hizmetlerin iyi bir şekilde görülmesi, gerekse fertlerin davranışlarını kontrol etmesi bakımından, kanunların ve nizamların ve teessüs etmiş kaidelerin hâkim kılınmasıdır.

Kamu hizmetlerini yürütmekle yetkili ve yükümlü olan idareye kamu kudretindenkaynaklanan bir takım üstünlük ve ayrıcalıklar tanınmıştır. Bu üstünlükve ayrıcalıklarla donanmış ve kamu hizmetini yürütmek için bir takımkararlar almak ve işlemler yapmak durumunda olan idare, özel hukuk ilişkive işlemleri dışında, kamu tüzel kişiliğine sahip olma ve mevzuat tarafındanaçıkça yetkilendirilmesine bağlı olarak, kamu kudretinden yararlanarak birtakım idari işlemler yapmaktadır.

İdari işlemlerin, yasal olarak yetkilendirilmiş kişilerce, yasal esaslar dâhilindeyapılabilme yeteneği olarak tanımlanabilecek yetki, kamu düzenineilişkin olup, kişilere değil, işgal edilmiş pozisyonlara tanınmış bir haktır.

İdareye tanınan yetkiler bağlı yetki ve takdir yetkisi olmak üzere iki grupta toplanır.

İdarenin belli bir şey yapması ya da belli bir davranışta bulunmasıkesin bir biçimde emredilmiş ise, bu durumda “bağlı yetki”den söz edilir.İdareye belli bir davranışta bulunurken ya da belli bir görevi yerine getirirkenaz ya da çok bir hareket serbestisi tanınmış ise “takdir yetkisi”nden sözedilir. Takdir yetkisinde, idarenin elinde birden çok çözüm yolu vardır. Yani,bu durumda idarenin takdir yetkisine sahip olduğundan bahsedebilmek için;ortaya çıkan bir olay karşısında idarenin nasıl bir yol izleyeceğinin mevzuattaayrıntılı olarak gösterilmemiş olması, sorunun çözümünde kanunen birdenfazla yolun bulunması ve işlemi yapabilecek idarenin bu çözümlerden dilediğiniseçme hakkına sahip olması gerekir.

İdarenin kamu hizmetlerini nasıl yerine getireceğini, alacağı kararlarıniçeriğini yasalarla önceden saptama olanağı yoktur. İdareye belli konulardatakdir yetkisi tanımak, görevlerinin niteliği yönünden zorunludur. Yasa koyucu,idarenin görev ve yetkilerini belirlerken idareyi, bazı yetkileri kullanıpkullanmamada, bu yetkilerin kullanılmasının gereklerini saptamada az ya daçok serbest bırakabilir. Bu gibi durumlarda takdir yetkisinden söz edilir. İdarekendisine tanınan bu yetkiyi, yasaların gösterdiği sınırlar içinde ve kamu yararı için kullanmak zorundadır.

657 Sayılı Devlet Memurları Kanununda, idareye, disiplin cezalarının verilmesi ve uygulanması konusunda dört tür takdir yetkisi tanınmıştır.

İdareye tanınan ilk takdir yetkisi;657 sayılı DMK, idareye suçun tanımlanmasıkonusunda tanıdığı takdir yetkisidir. Bu yetki, 125. maddede, yasadaki tanımlar arasında yer almayan “benzer”fiil ve durumların da disiplin suçu kapsamına alınmasına olanak sağlamıştır. Bu hüküm, idarenin yeni bir hukuk kuralı yaratması anlamına gelmeyip, yasakoyucunun gerçek iradesine uygun olarak, disiplin suçu oluşturacak nitelikteolduğu halde kanunda tam olarak ifade edilemeyen ancak kanunda ifade edilenlerlebenzer nitelik ve ağırlıkta olan fi illerin de cezalandırılmasını amaçlamaktaolup Danıştay’ın düşüncesi de bu yoldadır. Bu durumda idareye, disiplin suçunun tanımlanması konusunda, kısmi bir takdir yetkisi verilmiş, olmaktadır.

İkinci takdir yetkisi; soruşturma yapılıp yapılmaması konusunda idareye tanınan takdir yetkisidir. Bu konuda, Danıştay bazı kararlarında soruşturmayapılmadan ceza verilmesinin hukuka aykırı olduğu yönünde karar vermesinerağmen bazı kararlarında da, savunma alınmış olmasının soruşturmanınyapılmış olduğu anlamına geleceği ve verilen cezanın hukuka uygun olduğuyönünde kararlar vermiştir.Soruşturma yapılıp yapılmayacağına ya da savunma alındıktan sonrane derece ileriye gidileceği konusunda disiplin amirine takdir yetkisi tanımak,yargı yolu açık olduğu sürece, en doğru çözüm yolu olarak görülmektedir.

Üçüncü takdir yetkisi; DMK 137-145. maddelerinde düzenlenen görevden uzaklaştırma konusundadır.Hakkındadisiplin soruşturması yürütülen memurun “kamu hizmetinin gerektirdiğihallerde” 3 ayı geçirmeyecek biçimde görevinden uzaklaştırılabileceğini öngörmekteve bu konuda amire takdir yetkisi vermektedir. Ayrıca, hakkındasoruşturma yürütülen devlet memurunun soruşturmaya konu olan fiillerinin,hizmetlerine devama engel olmadığı hallerde, görevden uzaklaştırma tedbirininher zaman kaldırılabileceğini belirtmektedir. Burada, gerek “kamu hizmetiningerektirdiği haller” in ve gerekse “hizmete devama engel olmayanhallerin” neler olduğunun yasada tam olarak açıklanmamış olması amirin heriki konuda da takdir yetkisine sahip olduğunu göstermektedir.

Dördüncü takdir yetkisi isedisiplin amiri ya da disiplin kurullarına tanınan takdir yetkisidir. DMK 125. madde uyarınca, disiplincezasının türünün belirlenmesinde fiilin ağırlığı ve durumun niteliğine göre,bahse konu suça verilecek cezanın bir alt derecesindeki cezayı vermek konusundatakdir yetkisine sahiptirler. Burada, disiplin suçu işleyen kamu görevlisininhizmet safahatı, sicil durumu, amirinin kanaati ve olayın oluş biçiminegöre bir değerlendirme yapılmak durumundadır. Burada yasa idareye takdiryetkisi vermekte ancak, bu takdir yetkisini belirli koşullara bağlamaktadır. Budurumda, takdir yetkisinin gereği gibi kullanılıp kullanılmadığı ve gerekçesiyargı denetimine tabi olacaktır. Memurun iyi halli olması durumunda, işlediğidisiplin suçu konusunda amire bir alt derecede cezayı uygulamada takdirhakkı tanıyan yasal düzenleme tekerrür durumunda, “bir derece ağır ceza verilir”diyerek, takdir hakkı tanımamaktadır.

Disiplin amiri ve kurullarına tanınan bu takdir yetkileri her koşulda yargı denetimine tabi olmaları nedeniyle mutlak yetkiler değildir. Disiplin amirleri ve kurulları, bu yetkileri kullanırken, memurun lehine olan hükmün uygulanması ilkesi gereği, takdir yetkilerini memurun lehine kullanmak durumundadırlar. Aksi halde birçok Danıştay kararında ortaya çıktığı gibi yargı memurun lehine uygulanmayan ve takdir yetkisi ihtiva eden disiplin cezalarını bozma yönünde hareket edecektir.

 

[i]Kadir KORKMAZ TAKDİR YETKİSİNİN DİSİPLİN HUKUKUNDA KULLANIMI VE YARGISAL DENETİMİ. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. XIII, Y. 2009, Sa. 1-2

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol

Eğitim ve Ögretim Eğitim ve Ögretim